Schuldinfo jaarcongres 2021
“Naar een menselijke maat”

Programma

-

Janet Ramesar verloor alles door haar vermeende fraude met de kinderopvangtoeslag. Haar werk, haar gezondheid en haar zoontje. Inmiddels zet zij zich in om bij gemeenten de problematiek aan de kaak te stellen. Met als doel terugkeer naar een menselijke maat.

-

De zaak van de anonieme vrouw met bijstand die 7000 euro moest terugbetalen omdat ze boodschappen kreeg, lijkt niet op zichzelf te staan. Veel meer mensen in de bijstand hebben problemen gehad met hun gemeente. De uitvoering van de Participatiewet blijkt in de loop der jaren steeds strenger geworden. Wat was het oorspronkelijke idee van de wet? Worden mensen in de bijstand rechtvaardig behandeld? Ervaren bijstandsgerechtigden de bijstand nog steeds als een recht? Hoe beleven zij de tegenprestatie en de ‘activering’? De politiek bezint zich momenteel op een vereenvoudiging van de regels in de bijstand: het blijkt dat er niet altijd genoeg oog is voor de menselijke maat en dat regels en uitvoering soms onevenredig hard uitpakken. Meer ruimte voor maatwerk en meer uitgaan van vertrouwen: fundamenten van een rechtvaardige bijstand.

-
-

Schuldenproblematiek heeft alle aandacht in politiek, wetgeving en onderzoek. Er is in een jaar tijd veel gebeurd en er staat veel in de planning. Mr. André Moerman neemt u mee in deze ontwikkelingen en besteed onder andere aandacht aan:

  • De nieuwe beslagvrije voet: werken de systemen?
  • Eerste ervaringen hardheidsclausule beslagvrije voet
  • Verbeteren toegang tot schuldhulpverlening en Wsnp
  • Ontwikkelingen in de jurisprudentie: van beslag op zorgbonus tot dwangakkoord
-
-
1. De nieuwe Beslagvrije voet aan de hand van casuïstiek

Tijdens deze themasessie gaan we aan de hand van concrete casussen aan de slag met:

  • Controleren van de beslagvrije voet
  • Lezen van de salarisstrook
  • Beslag- en verrekencombinaties: wat gaat voor?
  • Vakantiegeld en beslag
  • Hardheidsclausule, wanneer en hoe?
2. Van ‘weerstand’ naar samenwerking

"Wacht maar tot je zelf zoiets meemaakt!", "Waar bemoei je je mee?!" of "Dit kun jij toch wel voor me regelen?". Zomaar een aantal voorbeelden van vervelende dingen die cliënten tegen je kunnen zeggen. En natuurlijk, je bent wel wat gewend. En soms kun je je de boosheid en frustratie van een cliënt best goed voorstellen. Toch laten dergelijke uitspraken je niet koud. Het doet ook wat met jou, terwijl je juist probeert om iemand te helpen. De vervelende sfeer die na zulke uitspraken kan ontstaan helpt niet als je misschien maar één gesprek of beperkt contact hebt met de cliënt. En het ook nog nodig is om informatie te geven en te verzamelen om tot een plan van aanpak te komen. Het gaat hier om uitspraken die duiden op weerstand en een gebrek aan motivatie. Maar is dat eigenlijk wel zo? Na deze deelsessie weet je hoe je een vervelende uitspraak of sfeer kunt ombuigen. Op interactieve wijze duiken we in de wereld van ‘weerstand’, ‘ambivalentie’ en ‘autonomie’. Je maakt kennis met de motiverende benadering. Hiermee bereik je dat je cliënt:

  • meer met je gaat samen werken
  • zelf verantwoordelijkheid gaat nemen
  • ruimte krijgt voor jouw informatie en adviezen
  • zélf (stap voor stap) in actie komt
    En natuurlijk niet onbelangrijk: je bereikt dat je zelf meer plezier en voldoening uit je werk haalt. En daar hebben zowel jij als je cliënt profijt van!
3. Voortgang herstelorganisatie kinderopvangtoeslag: hoe omgaan met belastingschuld van je cliënt?Vol

Bij de uitbetaling van de kinderopvangtoeslag is de afgelopen jaren veel niet goed gegaan. Naar schatting heeft de Belastingdienst bijna 30.000 mensen onterecht als fraudeur bestempeld. Zij moesten tienduizenden euro's aan kinderopvangtoeslag terugbetalen. Velen van hen raakten in grote financiële problemen. De afgelopen maanden is gewerkt aan een schuldenaanpak om gedupeerde ouders van de kinderopvangtoeslagaffaire (KOT) te helpen bij het oplossen van hun schulden. Maar welke praktische, juridische en financiële gevolgen heeft eventuele compensatie voor schuldenaren en schuldeisers? Aan bod komt:

  • Wanneer komt compensatie in beeld?
  • Wie heeft er recht op: jouw cliënt of de schuldeiser?
  • Wat is moreel en juridisch gezien de status van de compensatie?
  • Welke gevolgen heeft de compensatie voor het recht op (bijzondere) bijstand, Participatiewet?
  • Waar is geregistreerd dat mijn cliënt compensatie heeft ontvangen?
Spreker
4. Roerige tijden voor het Vrij te laten bedrag

De telefoonlijnen stonden roodgloeiend toen afgelopen januari de nieuwe Vtlb-calculator beschikbaar kwam, geënt op de net in werking getreden Wet vereenvoudigde beslagvrije voet. De vragen over het gebruik van de nieuwe calculator, de soms sterk afwijkende uitkomsten van het Vtlb en de wens voor uniforme regels om te corrigeren in het nominaal bedrag hebben geleid tot een aangepaste Vtlb-calculator in mei. Aan bod komt:

  • Het hoe en waarom van de tussentijdse aanpassing van de Vtlb-calculator
  • Hoe vul ik de calculator in, waarom moet ook het bruto inkomen ingevoerd worden?
  • Wat is er in het rapport en de calculator van juli 2021 gewijzigd?
5. Serious game: 1 uur in de Bijstand Vol

Hoe voelt het om in de bijstand te zitten? En hoe zou die ervaring jouw beslissingen over deze doelgroep beïnvloeden? Met de serious game kruipt u in de huid van het echtpaar Leon en Tirsa, dat door omstandigheden in de bijstand terechtkomt. Deelnemers ervaren hoe het is om vanuit die situaties keuzes te moeten maken (en hoe beperkt die keuzeruimte soms is) en moeten het huishoudboekje van het gezin sluitend zien te houden. Een unieke ervaring, waarbij je niet van buitenaf naar de doelgroep kijkt, en niet naast de doelgroep staat, maar waarbij je een uur lang zelf de doelgroep wórdt.

6. De Omgekeerde toets© bij schuldenproblematiek: mogelijk maken wat nodig is!

In het afgelopen jaar hebben we gezien hoe mensen in de knel kwamen door een te strikte toepassing van wetten en regels.
Via de integrale aanpak van 'de omgekeerde toets' kunnen mensen wel geholpen worden, door het effect dat iemand met de hulpvraag wil bereiken als uitgangspunt te nemen. Het principe van de omgekeerde toets is heel eenvoudig. U kijkt eerst welk effect u wilt bereiken en of dat past binnen de ‘grondwaarden’ van de diverse wetten. Pas als dit helder is, komt de juridische toets. De omgekeerde toets geeft cliënten een oplossing op maat, waarbij duurzaam resultaat voorop staat.
Tijdens deze sessie gaan we aan de slag met een concrete casus waarbij u zelf ervaart wat dit betekent voor de praktijk. Aan bod komt:

  • De leefwereld van de cliënt en de systeemwereld van de organisatie
  • Hoe werkt de omgekeerde toets? Gewenste effect als uitgangspunt in plaats van de juridische regels
  • Niet de letter van de wet, maar de ‘grondwaarde’ ervan
  • Hoe voorkom je dat de omgekeerde toets leidt tot willekeur?
  • Hoe verbetert deze manier van werken de samenwerking tussen gemeenten, bewindvoerders, GKB’s
7. Vaststellen van het inkomen van de schuldenaar aan de hand van de inkomensspecificatie

Een correct vastgesteld inkomen is de basis voor goede schuldhulpverlening en bewindvoering. Als hulpverlener heb je dagelijks te maken met het inkomen van de klant. Zo dien je bijvoorbeeld na te gaan of klant recht heeft op aanvullende bijstand of toeslagen. Daarom is het belangrijk dat je als hulpverlener het inkomen van de klant goed kan ‘lezen’ en berekenen. Aan de hand van casussen uit de praktijk gaan we aan de slag met loonstroken en uitkeringsspecificaties, berekenen we o.a. het netto maandinkomen en het belastbaar jaarinkomen van de klant. Krijg je inzicht in welke componenten je wel en welke je niet meeneemt. Van bijzondere strookjes tot bijzondere inkomenscombinaties. Wat valt er allemaal op de specificaties te zien en waarom is dat belangrijk? En wat zijn de gevolgen als het inkomen niet goed is berekend? Aan bod komt:

  • Hoe "leest" u een inkomensspecificatie?
  • Berekenen van het netto maandinkomen
  • Berekenen van het belastbaar inkomen
  • Combinaties en de gevolgen
8. Diversiteit & inclusie:cultuur als nieuwe dimensie in financieel-maatschappelijke dienstverlening

De verander(en)de samenleving leidt er toe dat financieel-maatschappelijke dienstverleners te maken krijgen met cliënten die andere culturele en levensbeschouwelijke achtergronden hebben dan zijzelf. Hoe men tegen financiële problemen (en eventuele verwante sociale en psychische problemen) aankijkt, verschilt per cultuur. De BeHr Groep helpt organisaties om diversiteit en inclusie een plaats te geven in de dagelijkse praktijk.
Aan bod komt:

  • Hoe ga je als schuldhulpverlener om met culturele verschillen ten aanzien van financiële problemen?
  • Hoe krijg je iemand met een andere culturele achtergrond zo ver om mee te werken op een manier die voor beide partijen prettig is?
  • Je rol als professional versus je rol als privé persoon
  • Begrijpen versus begrip hebben
  • De schuld- versus de schaamtecultuur
Spreker
9. Actualiteiten schuldenbewind

Ook in het veld van schuldenbewind zijn veel ontwikkelingen gaande. Sinds 1 januari 2021 is het adviesrecht voor gemeenten bij schuldenbewind in werking getreden. Dit betekent dat gemeenten, nadat een bewind wordt ingesteld wegens problematische schulden, de kantonrechter mogen adviseren of een inwoner het beste kan worden geholpen door voortzetting van het schuldenbewind of door een lichtere vorm van gemeentelijke ondersteuning. De kantonrechter kan een bewind op grond van problematische schulden (of verkwisting) ook alleen nog voor bepaalde duur instellen. Wat betekent dit voor het zelfredzaamheidstraject? Aan bod komt:

  • Eerste ervaringen met het nieuwe Adviesrecht voor gemeenten bij schuldenbewind
  • Geestelijke/lichamelijke grond met problematische schulden
  • Het zelfredzaamheidtraject & de opheffing
-
1. De nieuwe Beslagvrije voet aan de hand van casuïstiek

Tijdens deze themasessie gaan we aan de hand van concrete casussen aan de slag met:

  • Controleren van de beslagvrije voet
  • Lezen van de salarisstrook
  • Beslag- en verrekencombinaties: wat gaat voor?
  • Vakantiegeld en beslag
  • Hardheidsclausule, wanneer en hoe?
2. Van ‘weerstand’ naar samenwerking

"Wacht maar tot je zelf zoiets meemaakt!", "Waar bemoei je je mee?!" of "Dit kun jij toch wel voor me regelen?". Zomaar een aantal voorbeelden van vervelende dingen die cliënten tegen je kunnen zeggen. En natuurlijk, je bent wel wat gewend. En soms kun je je de boosheid en frustratie van een cliënt best goed voorstellen. Toch laten dergelijke uitspraken je niet koud. Het doet ook wat met jou, terwijl je juist probeert om iemand te helpen. De vervelende sfeer die na zulke uitspraken kan ontstaan helpt niet als je misschien maar één gesprek of beperkt contact hebt met de cliënt. En het ook nog nodig is om informatie te geven en te verzamelen om tot een plan van aanpak te komen. Het gaat hier om uitspraken die duiden op weerstand en een gebrek aan motivatie. Maar is dat eigenlijk wel zo? Na deze deelsessie weet je hoe je een vervelende uitspraak of sfeer kunt ombuigen. Op interactieve wijze duiken we in de wereld van ‘weerstand’, ‘ambivalentie’ en ‘autonomie’. Je maakt kennis met de motiverende benadering. Hiermee bereik je dat je cliënt:

  • meer met je gaat samen werken
  • zelf verantwoordelijkheid gaat nemen
  • ruimte krijgt voor jouw informatie en adviezen
  • zélf (stap voor stap) in actie komt
    En natuurlijk niet onbelangrijk: je bereikt dat je zelf meer plezier en voldoening uit je werk haalt. En daar hebben zowel jij als je cliënt profijt van!
3. Voortgang herstelorganisatie kinderopvangtoeslag: hoe omgaan met belastingschuld van je cliënt?Vol

Bij de uitbetaling van de kinderopvangtoeslag is de afgelopen jaren veel niet goed gegaan. Naar schatting heeft de Belastingdienst bijna 30.000 mensen onterecht als fraudeur bestempeld. Zij moesten tienduizenden euro's aan kinderopvangtoeslag terugbetalen. Velen van hen raakten in grote financiële problemen. De afgelopen maanden is gewerkt aan een schuldenaanpak om gedupeerde ouders van de kinderopvangtoeslagaffaire (KOT) te helpen bij het oplossen van hun schulden. Maar welke praktische, juridische en financiële gevolgen heeft eventuele compensatie voor schuldenaren en schuldeisers? Aan bod komt:

  • Wanneer komt compensatie in beeld?
  • Wie heeft er recht op: jouw cliënt of de schuldeiser?
  • Wat is moreel en juridisch gezien de status van de compensatie?
  • Welke gevolgen heeft de compensatie voor het recht op (bijzondere) bijstand, Participatiewet?
  • Waar is geregistreerd dat mijn cliënt compensatie heeft ontvangen?
Spreker
4. Roerige tijden voor het Vrij te laten bedrag

De telefoonlijnen stonden roodgloeiend toen afgelopen januari de nieuwe Vtlb-calculator beschikbaar kwam, geënt op de net in werking getreden Wet vereenvoudigde beslagvrije voet. De vragen over het gebruik van de nieuwe calculator, de soms sterk afwijkende uitkomsten van het Vtlb en de wens voor uniforme regels om te corrigeren in het nominaal bedrag hebben geleid tot een aangepaste Vtlb-calculator in mei. Aan bod komt:

  • Het hoe en waarom van de tussentijdse aanpassing van de Vtlb-calculator
  • Hoe vul ik de calculator in, waarom moet ook het bruto inkomen ingevoerd worden?
  • Wat is er in het rapport en de calculator van juli 2021 gewijzigd?
5. Serious game: 1 uur in de Bijstand Vol

Hoe voelt het om in de bijstand te zitten? En hoe zou die ervaring jouw beslissingen over deze doelgroep beïnvloeden? Met de serious game kruipt u in de huid van het echtpaar Leon en Tirsa, dat door omstandigheden in de bijstand terechtkomt. Deelnemers ervaren hoe het is om vanuit die situaties keuzes te moeten maken (en hoe beperkt die keuzeruimte soms is) en moeten het huishoudboekje van het gezin sluitend zien te houden. Een unieke ervaring, waarbij je niet van buitenaf naar de doelgroep kijkt, en niet naast de doelgroep staat, maar waarbij je een uur lang zelf de doelgroep wórdt.

6. De Omgekeerde toets© bij schuldenproblematiek: mogelijk maken wat nodig is!

In het afgelopen jaar hebben we gezien hoe mensen in de knel kwamen door een te strikte toepassing van wetten en regels.
Via de integrale aanpak van 'de omgekeerde toets' kunnen mensen wel geholpen worden, door het effect dat iemand met de hulpvraag wil bereiken als uitgangspunt te nemen. Het principe van de omgekeerde toets is heel eenvoudig. U kijkt eerst welk effect u wilt bereiken en of dat past binnen de ‘grondwaarden’ van de diverse wetten. Pas als dit helder is, komt de juridische toets. De omgekeerde toets geeft cliënten een oplossing op maat, waarbij duurzaam resultaat voorop staat.
Tijdens deze sessie gaan we aan de slag met een concrete casus waarbij u zelf ervaart wat dit betekent voor de praktijk. Aan bod komt:

  • De leefwereld van de cliënt en de systeemwereld van de organisatie
  • Hoe werkt de omgekeerde toets? Gewenste effect als uitgangspunt in plaats van de juridische regels
  • Niet de letter van de wet, maar de ‘grondwaarde’ ervan
  • Hoe voorkom je dat de omgekeerde toets leidt tot willekeur?
  • Hoe verbetert deze manier van werken de samenwerking tussen gemeenten, bewindvoerders, GKB’s
7. Vaststellen van het inkomen van de schuldenaar aan de hand van de inkomensspecificatie

Een correct vastgesteld inkomen is de basis voor goede schuldhulpverlening en bewindvoering. Als hulpverlener heb je dagelijks te maken met het inkomen van de klant. Zo dien je bijvoorbeeld na te gaan of klant recht heeft op aanvullende bijstand of toeslagen. Daarom is het belangrijk dat je als hulpverlener het inkomen van de klant goed kan ‘lezen’ en berekenen. Aan de hand van casussen uit de praktijk gaan we aan de slag met loonstroken en uitkeringsspecificaties, berekenen we o.a. het netto maandinkomen en het belastbaar jaarinkomen van de klant. Krijg je inzicht in welke componenten je wel en welke je niet meeneemt. Van bijzondere strookjes tot bijzondere inkomenscombinaties. Wat valt er allemaal op de specificaties te zien en waarom is dat belangrijk? En wat zijn de gevolgen als het inkomen niet goed is berekend? Aan bod komt:

  • Hoe "leest" u een inkomensspecificatie?
  • Berekenen van het netto maandinkomen
  • Berekenen van het belastbaar inkomen
  • Combinaties en de gevolgen
8. Diversiteit & inclusie:cultuur als nieuwe dimensie in financieel-maatschappelijke dienstverlening

De verander(en)de samenleving leidt er toe dat financieel-maatschappelijke dienstverleners te maken krijgen met cliënten die andere culturele en levensbeschouwelijke achtergronden hebben dan zijzelf. Hoe men tegen financiële problemen (en eventuele verwante sociale en psychische problemen) aankijkt, verschilt per cultuur. De BeHr Groep helpt organisaties om diversiteit en inclusie een plaats te geven in de dagelijkse praktijk.
Aan bod komt:

  • Hoe ga je als schuldhulpverlener om met culturele verschillen ten aanzien van financiële problemen?
  • Hoe krijg je iemand met een andere culturele achtergrond zo ver om mee te werken op een manier die voor beide partijen prettig is?
  • Je rol als professional versus je rol als privé persoon
  • Begrijpen versus begrip hebben
  • De schuld- versus de schaamtecultuur
Spreker
9. Actualiteiten schuldenbewind

Ook in het veld van schuldenbewind zijn veel ontwikkelingen gaande. Sinds 1 januari 2021 is het adviesrecht voor gemeenten bij schuldenbewind in werking getreden. Dit betekent dat gemeenten, nadat een bewind wordt ingesteld wegens problematische schulden, de kantonrechter mogen adviseren of een inwoner het beste kan worden geholpen door voortzetting van het schuldenbewind of door een lichtere vorm van gemeentelijke ondersteuning. De kantonrechter kan een bewind op grond van problematische schulden (of verkwisting) ook alleen nog voor bepaalde duur instellen. Wat betekent dit voor het zelfredzaamheidstraject? Aan bod komt:

  • Eerste ervaringen met het nieuwe Adviesrecht voor gemeenten bij schuldenbewind
  • Geestelijke/lichamelijke grond met problematische schulden
  • Het zelfredzaamheidtraject & de opheffing
-
-

In 2016 publiceerde de WRR de studie ‘Eigen schuld?’ over mensen met problematische schulden, en in 2017 volgde het invloedrijke rapport 'Weten is nog geen doen: een realistisch perspectief op redzaamheid'. Met beide publicaties vroeg de WRR aandacht voor ‘doenvermogen’. Mensen moeten niet alleen weten wat de regels zijn, maar ook bereid en in staat zijn om daadwerkelijk in actie te komen, het goede te doen en vol te houden, óók als de verleidingen en tegenslagen zich opstapelen. Kortom, mensen moeten de regels niet alleen kennen, maar ook kunnen. Sindsdien is er veel gebeurd in Den Haag. De politiek heeft beide publicaties breed omarmd en beleidsmakers moeten sinds kort belangrijke nieuwe regels toetsen of ze ook ‘doenbaar’ zijn. Volgens het kabinet is dan ook in het de nieuwe 'Wet verbetering uitvoerbaarheid toeslagen' (ingegaan op 1 januari 2021) nadrukkelijk rekening gehouden met de grenzen aan het doenvermogen. Tijd om de stand van zaken op te maken. Wat kunnen we leren van alle verwikkelingen rond de toeslagen, wat zijn de nieuwste wetenschappelijke inzichten, en hoe nu verder?